AnasayfaGenelRÖPORTAJ

Doğru Zamanda, Doğru Doz

 

Gıda takviyesi ve multivatimininin de, ilaçlar gibi uzman tavsiyesi doğrultusunda doğru zamanda, doğru dozda kullanılmasının gerektiğine dikkat çeken Eczacı Arzu Ulubay, her iki grubun da içerikleri, kullanım şekilleri ve kimlerin kullanabileceği hakkında OTC Plus Dergisi’ne anlattı. 

Öncelikle kendinizden bahseder misiniz?

1978 Ankara doğumluyum. İlk ve orta öğrenimimi Ankara’da tamamladıktan sonra 1995’te İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’ne girerek 2020 yılında mezun oldum. Mezuniyetim sonrası 10 yıl kadar Kozmetik ve Deterjan Ürünleri sektöründe mesul müdür olarak çalıştım. 2010’da kendi eczanemi açarak sektörden eczane eczacılığına geçiş yaptım. Halen bulunduğum İstanbul-Esenyurt bölgesinde semt eczacısı olarak mesleğimi ilk günkü şevkle ve özveri ile sürdürmeye devam ediyorum.

Son yıllarda tüketici sağlığında öne çıkan gıda takviyesi ve multivitamin nedir, içerikleri nelerdir? 

Türk Gıda Kodeksine göre gıda takviyeleri, beslenmeyi takviye etmek amacıyla sağlığımız için gerekli olan vitamin, mineral, protein, karbonhidrat, yağ asidi, lif, aminoasit gibi besin öğelerini veya bunların dışında besleyici ve fizyolojik etkileri bulunan bitkisel ve hayvansal kanyaklı maddeler veya biyoaktif maddelerin, konsantre veya ekstraktlarını tek başına veya karışım halinde içeren ürünler olarak ifade edilir. Bu ürünler kapsül, tablet, pastil, tek kullanımlık toz paket, sıvı ampul, damlalıklı şişe ve diğer benzeri formlarda hazırlanarak günlük alım dozu belirlenir. Kısaca sağlık için gerekli olan günlük önerilen temel vitamin, mineral ve besin maddelerini içeren tüm ürünleri gıda takviyesi olarak tanımlayabiliriz.

Multivitaminler ise alt başlık olarak vücudun ihtiyaç duyduğu tüm vitamin, mineral ve diğer elementleri içeren ürünleri ifade eder.

Peki bunları hangi durumlarda kullanmalıyız?

Gıda takviyeleri ve multivitaminlerin ihtiyaç duyulduğu grupları iki başlık altında toplayabiliriz.

  • Toplumda risk gruplarının gereksinimlerini karşılamak amacıyla (bebekler, gebeler, yaşlılar…)
  • Bireysel özel gereksinimleri karşılamak amacıyla (çeşitli nedenlerle yetersiz alım ve gereksinimin artması durumu)

Gıda takviyesi uygulanmasının gerekli olduğu durumlar ise,

  1. Düşük enerji içeren diyet tüketenler,
  2. Yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlayamayanlar (psikolojik ya da ekonomik nedenlerden dolayı),
  3. Vejetaryenler (özellikle hiçbir hayvansal gıda tüketmeyen veganlar),
  4. Demir yetersizliği anemisi olanlar,
  5. Bebek (D vitamini yetersizliğinin önlenmesi) ve çocuklar,
  6. Gebe ve emzikli kadınlar (Demir, folat, B12 vitamini vb.)
  7. Menapoz sonrası kemik kaybı fazla olan kadınlar,
  8. Yaşlılar,
  9. Uzun süre ilaç kullananlar (antasitler, antibiyotikler, laksatifler, diüretikler),
  10. Besin alımını engelleyen alerjik hastalıkları olanlar,
  11. Bir hastalığa bağlı beslenme (nutrisyon) tedavisi alanlar,
  12. Diyaliz tedavisi gören hastalar, vb.

Herkes bunları kullanabilir mi?

Çocukların, ergen bireylerin, yetişkinlerin ve yaşlıların vitamin ve mineral ihtiyacı farklıdır. Üstelik bu, cinsiyete göre de değişir. Örneğin hamile bir kadının demir ihtiyacı ile bir erkeğinki aynı değildir. Bu nedenle gıda takviyeleri bireyin günlük beslenme durumu, cinsiyeti ve yaşı değerlendirilerek bireyin ihtiyacına yönelik  olarak doktor, eczacı veya uzman sağlık profesyoneli tavsiyesi ile kullanılmalıdır. Özellikle kronik hastalığı bulunan veya herhangi bir ilacı düzenli olarak kullanan bireyler doktor tavsiyesi olmadan gıda takviyesi ve multivitamin kullanmamalıdır.

Belirli bir saatte mi almak gerekiyor yoksa gün içinde herhangi bir saat olabilir mi?

Gıda takviyelerinin kullanım zamanı; ürünün içeriğine ve bireyin özelliğine göre değişkenlik gösterir. Bazıları aç veya tok karınla kullanılması gerekirken bazı gıda takviyelerinin öğün aralarında besinlerle birlikte kullanılması gerekir. Bunun yanı sıra takviyenin kullanma zamanı da önemlidir.

Örneğin, demir içeren preparatların emilimi besinlerle azalacağından sabahları aç karnına alınması uygundur ancak bireyin mide hassasiyeti sonucu bulantıya sebebiyet vermesi durumunda kahvaltıdan 2 saat sonra alınması gerekebilir. Omega-3 içeren takviyelerin emilim yararlılığı açısından öğle veya akşam yemeğinden sonra alınmasın daha uygun olacakken magnezyumun malat hariç diğer formları, gece yatmadan 1-2 saat önce alınmalıdır. Çünkü magnezyumun diğer çeşitleri, genel olarak beyin ve kaslara etki ederek rahatlama sağlar. Gündüz alınması sedatif etkiden dolayı sersemlik yapabilir ancak akşam alınması, rahat bir uyku sağlar. Aç alımın ne kadar süre önce olacağı, tok alımın ne kadar süre olacağı bile ayrı önemlidir.

Alınacak doz herkes için aynı mıdır?

Gıda takviyeleri, içeriklerine, bireyin özelliğine ve ihtiyacına göre doktor tarafından belirlenen dozlarda ve şekilde kullanılır. Bu doz belirlenirken gerekli analizler yapılmalı ve bireye uygun optimum doz tespit edilmelidir. Suyun bile aşırı tüketilmesi toksik etkiye neden olabiliyorken gıda takviyelerinin de aşırı dozda alınmasının olumsuz etkileri olacağı unutulmamalıdır. Her zaman doğru ürün tespit edildikten sonra en düşük dozda başlayarak kademe kademe arttırıp vücudu gözlemlemek daha doğrudur, aldığınız takviyelerin bazen size, başkasının kullandığı ya da normal önerilen dozda zararı dokunabilir.

Birçok farklı işlevi olan gıda takviyeleri ve multivatimler var, bunları birlikte almak doğru mu?

Birden fazla gıda takviyesi bir arada alınabilir. Kalsiyum emilimini artırmak için D vitamini, demir emilimini artırmak için ise C vitamini içeren bir gıda takviyesi beraber alınabilir. Besinleri gıda takviyeleri yoluyla aynı anda almak veya besin kaynaklarıyla takviye etmek idealdir. Örneğin, C vitamininin emilimi artırıcı etkilerini elde etmek için demir takviyelerinizi bir bardak portakal suyu ile almak önemlidir.

Ancak tüm gıda takviyeleri için aynı durum geçerli değildir. Bu nedenle hangi gıda takviyelerini aynı anda kullanabileceğinizi doktorunuza veya sağlık profesyoneline danışmanız daha doğru olacaktır.

Farklı takviyeleri bir arada kullanmadan önce doktora danışmak önemlidir.

Her bireyin ihtiyaç duyduğu takviye farklıdır. Multivitaminler kullanım kolaylığı açısından pratik gibi görünse de asıl ihtiyaç duyduğumuz vitamin ve mineral miktarını karşılayamayabilir buna karşın aşırı tüketilen vitamin ve mineraller de vücudumuza zarar verebilir. Dolayısıyla bunları kulaktan dolma, komşuya sorma ya da internetten edinilen bilgilerle kullanmak yerine doktor veya eczacı gözetiminde kullanmak en yararlısı olacaktır

Yan etkileri var mı?

Genelde gıda takviyesi ve multivitaminlerin zararsız içeriklere sahip olduğu ve içeriklerinde belirtilen hammaddelere özel bir hassasiyetin veya alerjinin olması dışında belirlenmiş genel bir yan etkisi olmadığı belirtilir. Ancak söz konusu ürünlerin ilaçlarla ve gıdalarla etkileşime girebilen, ilaçların etkisini artıran ya da azaltan, tedavinin etkinliğini ortadan kaldıran bir işlev görebildiği unutulmamalıdır. Diğer yandan kendi başlarına ciddi yan etkileri olabilir. Bitkisel ürünler, diğer ilaçlarla veya gıdalarla birlikte kullanılırken son derece dikkatli olunmalıdır. Örneğin Ginkgo Biloba yaprağından hazırlanmış kapsüllerle kan sulandırıcı olarak aldığı ilacı birlikte kullananlarda veya daha zinde olmak için Ginseng içeren vitamin kombinasyonunu ile sarımsağı beraber tüketen kişilerde kanama riski ortaya çıkabilmektedir.

Bebeklerde ve çocuklarda özellikle neye dikkat edilmeli?

Anneler, bebeklerinin ve çocuklarının beslenmesi ve bağışıklık sisteminin güçlenmesi başta olmak üzere birçok konuda tedirginlik yaşayabiliyor. Üstelik çocuklarının beslenme takibini yapmalarına rağmen çoğu zaman dışarıdan vitamin ve mineral desteği yapma ihtiyacı duyuyor. Bu durum aileleri gereksiz ve yanlış gıda takviyesi kullanımına itebiliyor. Bu karşın bebek ve çocuklarda yetişkinlere göre kullanım ihtiyacı artan başta D vitamini olmak üzere birçok vitamin ve mineralin yetersiz alınması ise gelişim bozukluklarına sebebiyet verebiliyor.

Bebeklerin kalsiyum, magnezyum, sodyum, potasyum gibi mineralleri yeterli miktarda alması gerekir. Bu mineraller anne sütünde yeterli miktarda bulunur ancak ishal nedenlerle bu minerallerin aşırı kaybı durumunda takviye olarak alınmasında fayda vardır.

Büyüme çağındaki çocuklarda ise ihtiyaç duyduğu vitamin ve minerallerin yeterli miktarda alınması bedensel ve zihinsel gelişimleri açısından çok önemlidir.

Yeni nesil çocukların dışarıya çıkmayan genellikle evde telefon ile geçen bir yaşantıları olduğu için en sık rastlanılan eksiklik D vitamini eksikliği olmaktadır. Kemik sağlığı için D vitamini çok önemlidir. Bunun yanı sıra, D vitamininin birçok önemli fonksiyonu olduğu da bilinmektedir. Gelişmekte olan çocukların en çok ihtiyaç duyduğu takviyelerden biri de Omega-3 ve yağ asitleridir. Bunun için en önemli kaynak balık olmaktadır. Ancak zaman zaman yeterli balık tüketilemediğine yeterli Omega 3 alımı takviyelerle sağlanmalıdır.

Bu takviyelerin aşırı alınması ise bazı zararlı etkilere yol açabilir. Bu nedenle bebek ve çocuklarda hekime danışmadan vitamin ve gıda takviyesi kullanılmamalıdır.

Bir ömür boyu kullanılması doğru mu?

İhtiyaca göre kullanımına başlanan bir gıda takviyesinin kullanım süresi, gerekli laboratuvar tahlilleri ve kişi parametreleri değerlendirilerek doktor veya eczacı tarafından belirlenmelidir, Çevremizdeki her şey sürekli değişkenliğe sahiptir, dolayısıyla vücudun kendisini bir miktar takviye kullandıktan sonra kendisini düzenlemesine izin vermelidir. Çünkü aldığınız doz bir süre sonra az veya fazla gelebilir. Bu süre kişiye göre (genetik, çevresel faktörler vb) değişkenlik gösterir. Hem fitoterapötikler hem gıda takviyeleri için durum böyledir.

Eklemek istedikleriniz…

Görüldüğü üzere alt tarafı takviye deyip geçmemek, kulaktan dolma bilgilerle değil onları da ilaçlar gibi uzman tavsiyesi doğrultusunda doğru zamanda doğru dozda kullanmak gerekir.

 

 

 

 

 

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu